Bobowa, urokliwe miasteczko o średniowiecznym układzie urbanistycznym w powiecie gorlickim, słynie w Polsce i Europie jako stolica polskiej koronki klockowej. Ta forma rękodzieła ludowego jest wyjątkowym elementem bogatego dziedzictwa kulturowego Małopolski, a kobiety w Bobowej przekazują tę sztukę z pokolenia na pokolenie.
Historia i Początki Tradycji
Historia koronkarstwa w Bobowej sięga XVI wieku. Metoda wyplatania koronki bobowskiej wywodzi się z Włoch i Belgii, w tym z Genui, Mediolanu i Brugii. Do rozpowszechnienia tej sztuki w Polsce przyczyniła się Królowa Bona, która sprowadziła mistrzów rękodzieła z Włoch.
W drugiej połowie XIX wieku nastąpiło powolne odrodzenie zainteresowania tą sztuką i to właśnie wtedy powstało koronkarstwo ludowe. Pod koniec tego stulecia w Bobowej została założona Krajowa Szkoła Koronkarska. I choć szkoła działała krótko, to umiejętność wyrobu koronek była powszechnie znana na tym terenie, a kursy koronkarstwa odbywały się nieprzerwanie przez lata międzywojenne i okres okupacji.
Tajniki Wykonania
To, co wyróżnia koronki bobowskie, to tradycyjny sposób wiązania nici lnianych. Jest to ręcznie wykonywana polska odmiana lnianej koronki klockowej (tworzonej też w Koniakowie w Beskidzie Śląskim i w Krakowie). Nici są nawinięte na drewniane klocki, zakończone szpulkowo i toczone na okrągło. Nici są zaczepiane kolejno o szpilki wpięte w specjalną poduszkę (w kształcie walca) z umieszczonym wzorem. Koronki bobowskie charakteryzują się wyjątkową delikatnością i niezwykle precyzyjnym splotem. Tradycyjnie używa się grubych, lnianych, białych nici.
Koronkarstwo w Bobowej jest głęboko splecione z tradycją i życiem religijnym, czego przykładem jest chociażby zakaz tkania w niedziele i kult świętej Zofii, patronki lokalnego kościoła.
Symbole na koronkach
Wzory, choć często geometryczne i uproszczone, są bogate w symbolikę:
- Motywy geometryczne mogą mieć znaczenie religijne, np. trzy ściegi symbolizują Trójcę Świętą, a pięć ściegów – pięć ran Chrystusa.
- Wśród motywów pojawiają się elementy solarne (słoneczka, rozety), lunarne (księżyce, gwiazdy), floralne (drzewa, kwiaty, liście) oraz charakterystyczne regionalne motywy zaczerpnięte z natury, takie jak stylizowane liście kasztanowca, dębu, astry, tulipany czy ślimaki.
Bobowska Koronka Dziś – Żywe Dziedzictwo
Bobowa jest najważniejszym czynnym ośrodkiem koronkarstwa klockowego w Polsce. Umiejętności techniczne są przekazywane w wielopokoleniowych, rodzinnych klanach.
W uznaniu dla wagi tej sztuki dla kultury polskiej, w marcu 2023 roku koronka bobowska została wpisana na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego.
Aby tradycja przetrwała i była promowana, Bobowa co roku organizuje Międzynarodowy Festiwal Koronki Klockowej. To nie tylko okazja do spotkań koronczarek z całego świata, ale także możliwość obejrzenia wystaw, w tym wystawy nagrodzonych na konkursie prac.
Historię i przekrój sztuki koronkarskiej można zgłębić w Galerii Koronki Klockowej, która działa w Centrum Kultury i Promocji Gminy Bobowa.
Koronka bobowska jest wizytówką miasteczka, która przetrwała wieki i nadal stanowi ważny element tożsamości kulturowej regionu.
Wskazówka edukacyjna
Koronki klockowe można omawiać na lekcjach historii przy okazji wpływów europejskich na kulturę polską. Warto wtedy obejrzeć obrazy włoskiego i niderlandzkiego renesansu
