Pyry z gzikiem, różnorodne kluski, pyszne wypieki i zupa z krwi. Wielkopolska potrafi kulinarnie zaskakiwać. Dzięki swojej bogatej historii i położeniu na pograniczu zaborów stworzyła kuchnię wyjątkowo smaczną i pełną charakterystycznych potraw.
Królestwo „Pyrlandii”
Kuchnia wielkopolska, będąca częścią szerszej kuchni pomorsko-wielkopolskiej, powstała jako połączenie wielu wpływów. Przede wszystkim kuchni niemieckiej, polskiej i francuskiej. Można powiedzieć, że ukształtowała się w XIX wieku. Właśnie wtedy w Wielkopolsce rozpowszechniły się ziemniaki, zwane gwarowo pyrami. Zrobiły one tak dużą karierę, że region ten zyskał popularną nazwę „Pyrlandia”, a dziś w Poznaniu mieści się nawet Muzeum Ziemniaka, a jedna z restauracji w całości oparta jest na ziemniaczanych potrawach (Pyra Bar). Potrawy z ziemniaków i mąki stanowiły podstawę wyżywienia szerokich mas mieszkańców.
Najprostszym i najbardziej znanym daniem z pyr są pyry z gzikiem (lub w niektórych regionach Wielkopolski “z gziką”). To nic innego jak ziemniaki ugotowane w mundurkach (czyli w łupinach), podawane z twarogiem z cebulką (gzikiem). Danie to było tradycyjnie serwowane na bezmięsne obiady, zwłaszcza w piątki.
Z pyr przygotowuje się również inne kluski i placki:
- plyndze – to wielkopolskie placki ziemniaczane, które w wersji poznańskiej podaje się na słodko, z cukrem i często ze śmietaną
- szagówki – to regionalna nazwa kopytek, pochodząca od sposobu ich krojenia. Kroi się je ukośnie, czyli gwarowo „na szagę”. Często podawane są z ugotowaną kapustą kiszoną.
- szare kluchy (zwane też przecieruchami) – kluski z tartych, surowych ziemniaków i mąki, które podczas gotowania nabierają szarego koloru. Jada się je ze skwarkami (skrzyczkami) z boczku i gotowaną kapustą kiszoną.
Tradycyjne zupy i potrawy jednogarnkowe
Wielkopolanie cenią sobie zupy i potrawy jednogarnkowe, nazywane gwarowo ajntopami.
Jedną z najciekawszych zup są ślepe ryby. To prosta zupa ziemniaczana, często przyrządzana bez mięsa (bez szpeku). Nazwano ją tak, ponieważ brak tłuszczu powodował, że na jej wierzchu nie pływały tłuste oka (stąd „ślepe” ryby). Jeśli zupa jest zagęszczona mąką (tzw. zaklepką), nazywa się ją ślepe ryby z merdyrdą.
Innym popularnym ajntopem na bazie kapusty jest parzybroda. Zupa ta, przygotowywana z młodej kapusty włoskiej, ziemniaków i czasem mięsa, jest tak gorąca, że gorące liście mogą przylepić się do brody i ją poparzyć – stąd jej nazwa!.
Charakterystyczną zupą jest również czernina – słodko-kwaśna zupa na bazie krwi kaczej (lub gęsiej), doprawiana suszonymi owocami i octem. W literaturze, np. w Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza, występuje jako czarna polewka.
Odświętne dania
W Wielkopolsce, w bogatszych domach i na święta, królowała kaczka pieczona z jabłkami. Serwuje się ją tradycyjnie z modrą kapustą (czyli czerwoną) i pyzami – danie które do teraz musi się w wielkopolskich domach pojawić na święta Bożego Narodzenia i wielkanocny obiad. Warto pamiętać, że wielkopolskie pyzy to drożdżowe kluchy gotowane na parze, znane też jako kluchy na łachu lub pampuchy, a nie kluski ziemniaczane z mięsnym nadzieniem, jak w innych częściach Polski.
Charakterystycznym daniem jest też gęsina na Świętego Marcina. Według legendy, gdy święty Marcin się ukrywał przed objęciem biskupstwa, zdradziły go gęsi. Co roku w listopadzie w wielkopolskich restauracjach trwa sezon na dania z gęsiny.
Wiosną na stołach królują białe i zielone szparagi. Są podawane w wersji gotowanej, smażonej, zapiekanej lub w formie zup.
Stół wigilijny wygląda podobnie do tego, który znamy z innych rejonów Polski, jednak potrawą wyróżniającą go są zdecydowanie makiełki. Podaje się je zamiast kutii i jest to makaron z masą makową z miodem i bakaliami.
Słodka Wielkopolska
Wielkopolanie są wielbicielami słodyczy. Najpopularniejsze wielkopolskie słodycze to:
- Szneka z glancem – drożdżówka z lukrem (glancem). Na tle kraju wyróżnia się dużą ilością kruszonki.
- Rogale świętomarcińskie – prawdziwy symbol Poznania, szczególnie w okolicach 11 listopada (Dnia Świętego Marcina). Są one nadziewane wyjątkową masą z białego maku i orzechów. Oryginalne rogale mogą produkować tylko certyfikowane cukiernie.
