Unikatowym dniem, które mimo że nie jest bezpośrednio związane z religią chrześcijańską, to jednak przetrwało do dziś, jest Noc Świętojańska, zwana też Sobótką lub Nocą Kupały. To zdecydowanie najważniejsze ludowe święto Słowian. Przypada z nocy 21 na 22 czerwca – czyli w najkrótszą noc w roku.
Sobótka dawniej
Chociaż Sobótka w Wielkopolsce osłabła i dziś jest przede wszystkim traktowana jako impreza, warto pamiętać, jak wyglądały jej najważniejsze obrzędy dawniej. Dziś jej zwyczaje często wykorzystujemy do sobótkowych zabaw.
Ogniska: Głównym elementem były ogniska, rozpalane poza wsią, by odpędzić złe moce i oświetlić dobrym duchom drogę. Ogniska rozpalali najstarsi mieszkańcy wioski, często poprzez tarcie drewna. Kiedy ognisko płonęło, rozpoczynały się tańce i skoki przez ogień, które miały zapewnić zdrowie, pomyślność, a młodym – płodność.
Wianki: Sobótka była przede wszystkim świętem młodych, umożliwiającym łączenie się z pominięciem swatki. Dziewczęta plotły wianki z kwiatów i ziół, wpinały w nie świece i puszczały je na wodę. Jeżeli świeca zgasła lub wianek utkwił w zaroślach, oznaczało to, że dziewczyna nie wyjdzie za mąż. Jeśl jednak wianek zostanie wyłowiony, to ten, który go złapał łączył się z właścicielką w parę. Dziś wianki są nadal puszczane na rzeki i jeziora.
Kwiat Paproci Pary, które połączyły się dzięki wiankom, mogły udać się na nocną wycieczkę do lasu w poszukiwaniu kwiatu paproci. Roślina miała zakwitać tylko raz w roku i przynosić szczęście i bogactwo.
Sobótka a tradycje Wielkopolski
Nazwa Sobótka pochodzi od obrzędowych ogni palonych nocą, a w Polsce funkcjonuje także nazwa ognie świętojańskie, używana między innymi na terenie Wielkopolski i Pomorza Zachodniego.
Choć Kościół katolicki przez stulecia dążył do tego, by Sobótka została zapomniana (i w dużej mierze mu się udało), to jednak do dziś zachowało się kilka tradycyjnych zabaw i wierzeń:
- bezpieczna kąpiel: Powszechne w Wielkopolsce jest przekonanie, że dopiero po dniu św. Jana można bezpiecznie kąpać się w rzekach i jeziorach. Wcześniej w wodach miały czaić się wodne stwory
- świętojanki: Tak w Wielkopolsce nazywana jest czerwona porzeczka
- wróżby z wianków: Dawniej w Wielkopolsce był obrzęd rzucania wianków przez głowę na drzewa. Zwyczaj zachował się w niektórych miejscach
- przeskakiwanie przez ognisko: kobiety przeskakują przez ognisko. Ta która w nie wpadnie uznawana jest za czarownicę.
Sobótka jest bardzo hucznie obchodzona w wielu miejscach w Wielkopolsce, m.in. w Poznaniu nad Wartą, a z mniejszych miejscowości w Osiecznej w Powiecie leszczyńskim. Wśród mieszkańców często nazywana jest “Wiankami”.
