Ze ślubem u wszystkich narodów wiąże się wiele wierzeń, obrzędów i przesądów. Większość z nas, słysząc słowo „ślub” ma skojarzenia z rzucaniem bukietu i krojeniem tortu weselnego, ale lista obrzędów weselnych jest o wiele bogatsza i dłuższa niż mogłoby się wydawać. Praktycznie każdy kraj, a nawet region, ma unikalne zwyczaje ślubne, które są do dziś praktykowane i przekazywane z pokolenia na pokolenie. Mimo upływu czasu i zmian cywilizacyjnych, w XXI wieku tradycje te wciąż mają się dobrze i są pieczołowicie pielęgnowane.
Górale małopolscy
Bogatą historię takich tradycji mają również Górale małopolscy – mieszkańcy terenów podgórskich i obszarów górskich. Tutaj wciąż można spotkać żywy folklor i obrzędy, które nie mogą nie zachwycić wszystkich przyjezdnych. Dawniej w kulturze ludowej górali, czas na organizację wesel był określany bardzo dokładnie. Latem nie było na to czasu z uwagi na sezon sianokosów i żniw, zatem zimą łatwiej było zgromadzić gości, a prace polowe nie kolidowały z przygotowaniami. Za najbardziej odpowiedni moment na zawarcie związku małżeńskiego uważano porę zimową.
Od podłazów do ślubu
Zgodnie z tradycją obrzęd weselny przebiega w kilku etapach, których nie sposób zmieścić w jednej dobie. Tradycyjne góralskie wesele rozpoczyna się od podłazów i jest to pierwszy, bardzo ważny etap przygotowań. Podczas podłazów pan młody odwiedza dom swojej wybranki, by przekonać się, czy naprawdę chcą związać swoje losy. Jeśli pierwszy etap przebiegnie pomyślnie, nadchodzi czas namówin – oficjalne spotkanie rodzin obu stron, w ramach którego omawiane są szczegóły organizacji uroczystości oraz kwestie majątkowe. Warto też wiedzieć, że obie te części mają charakter symboliczny i między innymi są nakierowane na pogłębianie relacji, które w przyszłości będą jeszcze silniejsze między bliskimi. Następnym etapem jest błogosławieństwo rodziców – wzruszający obrzęd przedślubny. Ta uroczysta ceremonia odbywa się w domu panny młodej. Udział w niej bierze cała rodzina, a czasami także zespół muzyczny, który gra tradycyjną muzykę ludową danego rejonu. Ceremonia może również być urozmaicona tańcami i symbolizuje wejście młodych w ich wspólną, nową drogę życia. Czasami po (albo przed) błogosławieństwem występują wypytowiny – świadek lub przyjaciel pary młodej zabiera głos, wypytując z humorem narzeczonych o ich gotowość do małżeństwa.
I wreszcie nadchodzi ten moment – ceremonia ślubna! Panna młoda ma na sobie tradycyjny strój, bardzo barwny i bogato zdobiony, ręcznie wyszywany, często ma koronę (wianek) z kwiatów. Natomiast pan młody jest ubrany w jasne spodnie zdobione parzenicami, białą koszulę, serdak (kamizelkę) i/lub cuchę (okrycie). Goście mają na sobie stroje tradycyjne. Ten rytuał przypomina podróż: zaczyna się od pożegnania przez krewnych i sąsiadów w domu panny młodej, i trwa aż do przybycia do kościoła. Ale nigdy nie docierają do kościoła razem, towarzyszą im druhny i drużbowie. W kaplicy odbywa się sakrament małżeństwa – chwila, w której spojrzenia zakochanych spotykają się przy ołtarzu, a usta wypowiadają świętą przysięgę. Młodzi razem jadą na przyjęcie weselne, ale impreza ślubna nigdy nie zaczyna się bez dwóch elementów – bramy weselnej oraz witania młodych chlebem i solą przez rodziców przed wejściem do sali bankietowej . Ten niezbędny rytuał zapewnia parze obfitość. Nie brakuje rozmaitych rytuałów i zabaw podczas wesela. Cepowiny (oczepiny) są momentem, który symbolizuje zmianę stanu cywilnego: panna młoda zamienia koronę z kwiatów na tradycyjną chustkę – kaźmierkulę. Niezwykle popularne jest porwanie świeżo upieczonej żony przez gości lub muzykantów a pan młody poprzez śpiewanie i negocjacje próbuje ją odzyskać.
Stoły uginają się od rozmaitych tradycyjnych potraw: słynne oscypki, kwaśnica – zupa rozgrzewająca z kiszonej kapusty, ziemniaków i mięsa, moskole – placki ze smażonych ziemniaków, boczek, jagnięcina, rozmaite kiełbasy domowe, smalec, a także świeży chleb, pieczony według dawnych góralskich przepisów.
Wymienione wyżej tradycje są dalej gorąco praktykowane w kulturze góralskiej, ponieważ spajają one społeczność i angażują gości w tym ważnym dla pary młodej dniu. Jednakże po te obrzędy sięgają nie tylko rodowici mieszkańcy gór, ale także pary mieszane (np. gdy tylko jedna strona jest z południa Polski). Coraz częściej spotykana jest także sytuacja, gdy ludzie w żaden sposób niezwiązani z tym obszarem chcą doświadczyć wspomnianych tradycji i z nimi celebrować swój dzień. Takie wydarzenia ogłaszają i organizują wybrane domy weselne.
